Đồng tử mắt người là gì? Các bệnh lý liên quan đến con ngươi của mắt

CEO Long Timo
Bạn có biết đồng tử (con ngươi) là một trong những bộ phận quan trọng nhất trong cấu trúc mắt của chúng ta? Trên thực tế, đồng tử có khả năng co giãn để giúp...

Bạn có biết đồng tử (con ngươi) là một trong những bộ phận quan trọng nhất trong cấu trúc mắt của chúng ta? Trên thực tế, đồng tử có khả năng co giãn để giúp mắt có thể thích nghi và quan sát tốt trong nhiều môi trường ánh sáng khác nhau. Bài viết hôm nay sẽ giúp bạn tìm hiểu kỹ hơn về đồng tử mắt người và các bệnh lý liên quan đến đồng tử nhé.

Đồng tử mắt là gì?

Đồng tử hay còn được gọi là con ngươi, là một dạng lỗ mở đặc biệt ở trung tâm mống mắt. Đồng tử thực chất là một vùng trong suốt màu đen, tùy vào cơ địa của mỗi người mà đồng tử có thể mang sắc tố đen tuyền hoặc hơi xám. Khi chúng ta quan sát sự vật, ánh sáng luôn phải đi qua đồng tử mới có thể đi đến giác mạc và hỗ trợ quá trình quan sát thông thường.

Đồng tử hay còn được gọi là con ngươi, là một dạng lỗ mở đặc biệt ở trung tâm mống mắt

Đồng tử mắt chúng ta bao giờ cũng có hình tròn đặc trưng, phân biệt với các loài động vật có thể có đồng tử hình khe dọc, nằm ngang…Sở dĩ đồng tử mang màu đen hoặc các gam màu tối là vì các mô bên trong võng mạc đã hấp thụ hoàn toàn ánh sáng đi qua, khiến chúng không thể phản xạ hoặc khuếch tán ngược lại ra ngoài mắt. Mắt thường sẽ không thể quan sát các bộ phận không có ánh sáng khuếch tán vào nên não bộ chúng ta ghi nhận đồng tử màu đen.

Nếu bạn nhìn thấy đồng tử mắt không có màu đen mà thay vào đó là màu đục, bị nhợt màu thì khả năng cao mắt người này đang bị đục thủy tinh thể. Thủy tinh thể vốn nằm ngay phía sau đồng tử mắt nên chỉ cần thay thấu kính nội nhãn (IOL) đạt tiêu chuẩn thì màu đen của đồng tử sẽ được khôi phục.

Một trường hợp khác cũng khá phổ biến liên quan đến tình trạng đổi màu của đồng tử là việc chụp ảnh. Đèn flash của các máy ảnh cơ hiện nay mang theo ánh sáng có cường độ cao chiếu thẳng vào đồng tử và giác mạc. Các mạch máu trong mắt mang ánh đỏ bị phản xạ lại theo ánh sáng và tự động được máy ảnh ghi nhận. Tình huống này sẽ tạo ra hiện tượng mắt đỏ đặc trưng khi chụp ảnh.

Mối quan hệ giữa mống mắt và đồng tử

Mống mắt và đồng tử là hai bộ phận cùng kiểm soát lượng ánh sáng đi vào mắt của chúng ta. Vai trò chính của mống mắt được biết đến như cơ hoành đặc biệt điều chỉnh đường kính và kích cỡ của đồng tử, gián tiếp kiểm soát lượng ánh sáng đi qua đồng tử.

Mống mắt và đồng tử là hai bộ phận cùng kiểm soát lượng ánh sáng đi vào mắt

Mống mắt có hai loại cơ đặc biệt. Một loại cơ có nhiệm vụ làm đồng tử co lại, lọc bớt ánh sáng đi qua đồng tử. Loại cơ còn lại có nhiệm vụ giúp đồng tử giãn ra, làm tăng khả năng hấp thụ ánh sáng của đồng tử. Thường thì mống mắt sẽ làm đồng tử co trong các trường hợp gặp ánh sáng gây chói và khó chịu cho não bộ, tránh tình trạng ánh sáng công suất cao làm hỏng thủy tinh thể và võng mạc. Ngược lại, mống mắt sẽ làm đồng tử giãn ra vào ban đêm, trong các trường hợp ánh sáng yếu để cải thiện thị lực.

Kích thước chuẩn của đồng tử là bao nhiêu?

Đồng tử có thể có các kích thước khác nhau tùy theo cơ địa của mỗi người. Có người có đồng tử lớn bẩm sinh và cũng có người có đồng tử nhỏ. Ngoài ra, kích thước đồng tử cũng có thể thay đổi theo độ tuổi, ví dụ trẻ em và người trưởng thành sẽ có đồng tử lớn hơn trong khi người già lại có đồng tử khá nhỏ.

Kích thước chuẩn của đồng tử từ 2 - 4mm dưới môi trường đủ sáng và 4 -8mm trong môi trường tối

Đôi khi kích thước của đồng tử còn có thể bị thay đổi tạm thời nếu chúng ta cố tập trung nhìn một sự vật nào đó ở gần. Đây là một phản ứng thích nghi hoàn toàn bình thường của bộ phận này.

Nhìn chung đồng tử mắt người trường thành sẽ có kích thước 2 - 4mm dưới môi trường đủ ánh sáng và 4 - 8mm trong môi trường tối.

Có cần đi kiểm tra đồng tử mắt không?

Bạn nên thực hiện khám mắt định kỳ theo chỉ định của bác sĩ. Trong các buổi khám mắt định kỳ bao giờ bác sĩ cũng kiểm tra hình thái đồng tử mắt cũng như chức năng của nó.

Thường thì cách thức kiểm tra chức năng đồng tử sẽ diễn ra như sau:

Đầu tiên các sĩ nhãn khoa sẽ để bạn ngồi trong phòng có điều kiện ánh sáng yếu và tập trung nhìn một vật cố định ở xa. Lúc này bác sĩ sẽ dùng đèn pin chuyên dụng để rọi thẳng vào đồng tử vài lần và quan sát sự co giãn của nó. Đồng tử từng bên mắt sẽ được kiểm tra và cuối cùng là kiểm tra đồng thời cả hai đồng tử. Phương pháp này còn được biết đến với tên gọi Marcus Gunn.

Nên thực hiện khám mắt định kỳ theo chỉ định của bác sĩ

Điều đặc biệt của phương pháp Marcus Gunn là bác sĩ sẽ kiểm tra được chức năng của đồng tử mắt trực tiếp và gián tiếp. Cụ thể là khi đèn pin chỉ chiếu vào đồng tử một bên mắt thì sự co giãn của đồng tử bên mắt còn lại cũng được quan sát.

Sau khi thực hiện xong phương pháp kiểm tra đồng tử Marcus Gunn, bác sĩ có thể quyết định thực hiện thêm một vài thao tác kiểm tra nhanh nữa hoặc không. Thường thì bài kiểm tra này đơn giản là yêu cầu bạn ngồi trong không gian sáng vừa đủ, tập trung quan sát một vật di chuyển từ xa đến gần sát chóp mũi. Các phản ứng thích nghi của đồng tử sẽ được đánh giá vào thời điểm này.

Nếu đồng tử của bạn có kích thước và phản ứng bình thường thì bác sĩ sẽ ghi vào sổ khám bệnh của bạn là: hai đồng tử đều nhau, tròn bình thường, có phản ứng tốt với ánh sáng và khoảng cách. Nếu đồng tử của bạn có bất thường về hình thái hoặc có khả năng co giãn kém thì bác sĩ sẽ mô tả lại chi tiết trong mục chẩn đoán.

Một số bệnh lý có thể ảnh hưởng đến đồng tử mắt

Kích thước và hình dạng của đồng tử mắt có thể bị ảnh hưởng bởi một số bệnh lý sau đây:

  • Đồng tử Adie: Trường hợp này đồng tử của bệnh nhân sẽ bị giãn rộng hơn người bình thường nhưng lại phản ứng kém trước ánh sáng hoặc tệ hơn là không phản ứng. Hiện tượng Adie thường chỉ ảnh hưởng đến một bên mắt. Nguyên nhân gây ra Adie hiện nay vẫn chưa được xác định cụ thể nhưng các chuyên gia đang nghiêng nhiều đến các trường hợp chấn thương, thiếu máu cục bộ hoặc do phẫu thuật, nhiễm trùng hậu phẫu.

Đồng tử Adie là trường hợp giãn rộng nhưng lại phản ứng kém trước ánh sáng

  • Đồng tử Argyll Robertson: Tình trạng đồng tử Argyll Robertson được đặc trưng bởi sự phản ứng chậm, phản ứng không đồng thời hoặc không phản ứng với ánh sáng của đồng tử mắt. Khác với đồng tử Adie, Argyll Robertson có thể ảnh hưởng đến cả hai bên mắt và khiến đồng tử bị nhỏ đi. Hiện nay các chuyên gia đang nhận định Argyll Robertson là di chứng của bệnh giang mai hoặc di căn của bệnh tiểu đường lên các dây thần kinh.

  • Đồng tử Marcus Gunn: Marcus Gunn còn có tên gọi là tổn thương phản xạ hướng tâm của đồng tử (RAPD). Tình trạng này được mô tả là việc đồng tử giãn nghịch khi nguồn sáng tác động vào mắt khỏe sang mắt bệnh. Nguyên nhân gây ra RAPD thường là di chứng từ các tổn thương võng mạc nghiêm trọng hoặc dây thần kinh thị giác.

Đồng tử Marcus Gunn có tên gọi là tổn thương phản xạ hướng tâm của đồng tử (RAPD)

  • Các chấn thương tác động tiêu cực mắt: Có rất nhiều chấn thương có thể tác động trực tiếp đến mống mắt của chúng ta và khi mống mắt bị tổn thương thì đồng tử sẽ có hình dạng bất thường. Các chấn thương này có thể bao gồm di chứng hậu phẫu thay thủy tinh thể IOL hoặc thay kính nội nhãn,… Trường hợp vẫn làm đồng tử có phản ứng với ánh sáng trong điều kiện thường nhưng các tình huống ánh sáng mạnh hoặc yếu bất ngờ thì mắt sẽ không phản ứng được.

  • Kích thích tình dục: Nhiều nghiên cứu nhãn khoa đã chỉ ra rằng kích thích về mặt tình dục có khả năng tạo ra các phản ứng giãn nở đồng tử tự nhiên. Thực tế thì đây không được coi là bệnh lý nhưng nếu bạn có xu hướng tình dục đặc biệt thì có khả năng đồng tử sẽ có sự thay đổi.

1